Άγχος σε παιδιά και εφήβους: Τι είναι φυσιολογικό και πότε χρειάζεται προσοχή

Το άγχος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα. Βοηθά τα παιδιά και τους εφήβους να προσαρμόζονται, να οργανώνονται και να προσπαθούν. Δεν είναι πάντα κάτι αρνητικό. Όταν όμως γίνεται έντονο, επίμονο ή επηρεάζει την καθημερινότητα, τότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή.

Στα μικρότερα παιδιά το άγχος σπάνια εκφράζεται με τη φράση «αγχώνομαι». Συνήθως φαίνεται μέσα από τη συμπεριφορά ή το σώμα τους. Ένα παιδί μπορεί να αρνείται να πάει σχολείο, να παραπονιέται συχνά για πόνους στην κοιλιά ή πονοκεφάλους χωρίς οργανική αιτία, να γίνεται πιο προσκολλημένο στους γονείς του ή να παρουσιάζει έντονη ευερεθιστότητα και κλάμα. Κάποιες φορές εμφανίζονται επίμονοι φόβοι, όπως ο φόβος του αποχωρισμού ή φόβος στο σκοτάδι. Στην παιδική ηλικία, το σώμα συχνά «μιλά» πριν το παιδί μπορέσει να βάλει λέξεις σε αυτό που νιώθει.

Στην εφηβεία το άγχος αλλάζει μορφή. Μπορεί να συνδέεται με τη σχολική επίδοση, την ανάγκη αποδοχής από τους συνομηλίκους, την εικόνα σώματος ή το μέλλον τους. Ένας έφηβος μπορεί να αποσύρεται, να παρουσιάζει εκρήξεις θυμού, να δυσκολεύεται στον ύπνο ή να φαίνεται διαρκώς ανήσυχος. Μερικές φορές το άγχος κρύβεται πίσω από αδιαφορία ή τη στάση «δε με νοιάζει». Στην πραγματικότητα, πίσω από αυτή τη φαινομενική αποστασιοποίηση μπορεί να υπάρχει έντονη εσωτερική πίεση.

Το άγχος χρειάζεται διερεύνηση όταν διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, επηρεάζει τη σχολική απόδοση ή τις σχέσεις, οδηγεί σε αποφυγή δραστηριοτήτων και κοινωνικών υποχρεώσεων ή συνοδεύεται από έντονα σωματικά συμπτώματα. Δεν χρειάζεται πανικός, αλλά χρειάζεται παρατήρηση και έγκαιρη υποστήριξη.

Ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός. Η ενεργητική ακρόαση, χωρίς κριτική ή υποτίμηση του συναισθήματος, βοηθά το παιδί να νιώσει ασφάλεια. Φράσεις όπως «μην αγχώνεσαι» συνήθως δεν μειώνουν το άγχος. Αντίθετα, η αναγνώριση του συναισθήματος, η διατήρηση σταθερής ρουτίνας και η ενθάρρυνση χωρίς υπερβολική πίεση, λειτουργούν προστατευτικά. Όταν η δυσκολία επιμένει, η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας μπορεί να προσφέρει ουσιαστική καθοδήγηση.

Με τη σωστή υποστήριξη, τα παιδιά και οι έφηβοι μπορούν να μάθουν να αναγνωρίζουν το άγχος τους και να το διαχειρίζονται αποτελεσματικά. Μπορούν να αναπτύξουν δεξιότητες συναισθηματικής ρύθμισης, ρεαλιστική σκέψη, και αυτοπεποίθηση. Το άγχος δεν είναι εχθρός. Είναι ένα μήνυμα που, όταν ακουστεί έγκαιρα, μπορεί να γίνει ευκαιρία εξέλιξης.

Το Κέντρο Ημέρας Παιδιών & Εφήβων Θάλπος παρέχει ολοκληρωμένες υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής υποστήριξης σε παιδιά, εφήβους και οικογένειες, μέσα από διεπιστημονική προσέγγιση και εξατομικευμένες παρεμβάσεις. Στόχος του είναι η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας, η έγκαιρη παρέμβαση και η υποστήριξη της υγιούς ανάπτυξης των νέων σε ένα ασφαλές και υποστηρικτικό πλαίσιο.

Το άρθρο υπογράφει η κα Μαρίζα Παπαγαθαγγέλου Κλινική Ψυχολόγος Υγείας, MSc Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Ημέρας Παιδιών & Εφήβων Θάλπος (Thalpos Youth