Έμφυλη βία πέρα από τη σωματική: Oι «αόρατες» μορφές

Όταν ακούμε τον όρο «έμφυλη βία», το μυαλό μας συχνά πηγαίνει στη σωματική κακοποίηση. Όμως είναι, πράγματι, μόνο αυτή η μορφή βίας που βιώνουν πολλές γυναίκες; Ή μήπως υπάρχουν κι άλλες, λιγότερο ορατές, που περνούν απαρατήρητες στην καθημερινότητα;

Στην πραγματικότητα, η έμφυλη βία συχνά εκδηλώνεται μεταξύ άλλων και μέσα από συμπεριφορές που δεν αφήνουν εμφανή σημάδια στο σώμα, αλλά επηρεάζουν βαθιά την ψυχική υγεία και την αυτονομία των γυναικών. Ορισμένες εξ αυτών είναι η ψυχολογική ή συναισθηματική βία, καθώς και η λεκτική επιθετικότητα: υποτιμητικά σχόλια, ειρωνεία, συνεχής κριτική ή/και προσπάθεια ελέγχου της συμπεριφοράς και των επιλογών του άλλου ατόμου με απώτερο σκοπό την πρόκληση ψυχικής οδύνης και τη διάβρωση της αυτοεκτίμησής του (Βλάχου, 2017).

Εξίσου σημαντική είναι η οικονομική βία, ο περιορισμός δηλαδή στην πρόσβαση μιας γυναίκας σε οικονομικούς πόρους ή στη δυνατότητα εργασίας (Βλάχου, 2017). Αυτή η μορφή έμφυλης βίας δυσκολεύει σημαντικά την απομάκρυνση του ατόμου από μια κακοποιητική σχέση. Παράλληλα, η κοινωνική απομόνωση, δηλαδή η αποθάρρυνση ή η απαγόρευση επαφής με φίλους και συγγενείς, αποτελεί μία ακόμη «αόρατη» μορφή έμφυλης βίας (Βλάχου, 2017).

Σήμερα, αναγνωρίζεται, επίσης, και η ψηφιακή βία, όπως η παρακολούθηση μέσω κινητού τηλεφώνου ή κοινωνικών δικτύων, η πίεση για πρόσβαση σε προσωπικούς λογαριασμούς ή η διαδικτυακή παρενόχληση (Amnesty International, 2018). Στον πυρήνα όλων αυτών των μορφών βρίσκεται η προσπάθεια άσκησης δύναμης κι ελέγχου μέσα στη σχέση.

Οι μορφές αυτές συχνά συνδέονται μεταξύ άλλων με ευρύτερες κοινωνικές και πολιτισμικές αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων. Στην ελληνική κοινωνία -και όχι μόνο, έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες συνεχίζουν να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας του σπιτιού και της οικογένειας απ’ ό,τι οι άνδρες (ΚΕΘΙ, 2016; Cameron, 2020).

Πότε, λοιπόν, μια συμπεριφορά ξεπερνά τα όρια της «καθημερινής έντασης» και γίνεται μορφή βίας; Και πόσο συχνά οι ίδιες οι γυναίκες αμφισβητούν την εμπειρία και τα συναισθήματά τους, θεωρώντας ότι «ίσως υπερβάλλουν»;

Η αναγνώριση των λιγότερο ορατών μορφών έμφυλης βίας αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα. Η ενημέρωση, η καλλιέργεια υγιών σχέσεων και η ενίσχυση της ισότητας μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην πρόληψη του φαινομένου.

Ίσως, τελικά, το πιο σημαντικό ερώτημα να είναι το εξής: πόσο χώρο δίνουμε στην καθημερινότητά μας για να αναγνωρίζουμε τα όρια, τον σεβασμό και την ισότητα μέσα στις σχέσεις μας; Η ευαισθητοποίηση γύρω από τις «αόρατες» μορφές βίας δεν αφορά μόνο όσους τις βιώνουν άμεσα, αλλά όλους μας, καθώς αποτελεί βασικό βήμα για τη δημιουργία σχέσεων που βασίζονται στην ασφάλεια, την εμπιστοσύνη και την αμοιβαία φροντίδα.

Βασιλεία Κόλλια

Κοινωνιολόγος στο Κέντρο Ημέρας για την Υποστήριξη της Οικογένειας

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Βλάχου, Π. (2017). Η κακοποίηση των γυναικών στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις. Διπλωματική εργασία, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ) (2016). Μετα-ανάλυση αποτελεσμάτων της Έρευνας Χρήσης Χρόνου. Αθήνα: ΚΕΘΙ – Πάντειο Πανεπιστήμιο. Διαθέσιμο στο: https://www.kethi.gr/ereunes-meletes/meta-analysi-ton-dedomenon-tis-ereynas-hrisis-hronoy

Amnesty International (2018). Toxic Twitter: Violence and abuse against women online. Available at: https://www.amnesty.org/en/documents/act30/8070/2018/en/ (Accessed: 9 March 2026).

Cameron, D. (2020). Φεμινισμός: Παρελθόν και παρόν ενός κινήματος. Μετάφραση: Φιλώτας Δήτσας. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.