Άρθρα και ΈρευνεςΘάλπος - Ψυχική Υγεία (Ιστορίες)Κέντρα Ημέρας Παιδιών & Εφήβων
Οι εφηβικές σχέσεις συχνά υποτιμώνται. Θεωρούνται «περαστικές», «αθώες» ή κάτι που απλώς «θα περάσει». Ωστόσο, η επιστημονική γνώση και η κλινική εμπειρία δείχνουν κάτι διαφορετικό. Δηλαδή, οι πρώτες ρομαντικές σχέσεις και οι πρώτες σχέσεις γενικότερα μαθαίνουν στους εφήβους πώς είναι να σχετίζεσαι αποτελούν βασική συνιστώσα της συναισθηματικής ανάπτυξης και επηρεάζουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο θα σχετίζεται και στην ενήλικη ζωή.
Στην εφηβεία, ο έρωτας συνδέεται άμεσα με την αναζήτηση ταυτότητας, την ανάγκη αποδοχής και την επιθυμία για συναισθηματική εγγύτητα. Οι έφηβοι δεν μαθαίνουν απλώς πώς είναι να αγαπάς κάποιον αλλά μαθαίνουν πώς είναι να αγαπιέσαι, να θέτεις όρια και να αναγνωρίζεις τι σε κάνει να νιώθεις ασφαλής μέσα σε μια σχέση.
Σήμερα, οι σχέσεις αυτές αναπτύσσονται μέσα σε ένα διαφορετικό πλαίσιο. Αναπτύσσονται σε έναν κόσμο γρήγορο, ψηφιακό και διαρκώς εκτεθειμένο. Η συνεχής επικοινωνία, τα κοινωνικά δίκτυα και η σύγκριση δημιουργούν νέες δυναμικές συχνά χωρίς ξεκάθαρα όρια. Δεν πρόκειται για έλλειψη ωριμότητας εκ μέρους των εφήβων αλλά για αυξημένη έκθεση και πίεση σε μια ήδη απαιτητική αναπτυξιακή φάση.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εμφανίζονται συχνά συμπεριφορές που δυσκολεύουν τους εφήβους χωρίς να αναγνωρίζονται εύκολα όπως ζήλια που παρουσιάζεται ως ενδιαφέρον, έλεγχος που εκλαμβάνεται ως φροντίδα, πίεση που μοιάζει με αγάπη. Όχι απαραίτητα από πρόθεση, αλλά επειδή οι έφηβοι δεν έχουν ακόμη τα εσωτερικά εργαλεία για να διακρίνουν τι συνιστά μια υγιή και ισότιμη σχέση.
Εδώ συναντάμε τα λεγόμενα red flags που είναι μικρά , συχνά σιωπηλά σημάδια ότι κάτι δεν λειτουργεί σωστά. Ανάγκη για συνεχή έλεγχο, απαίτηση διαρκούς διαθεσιμότητας, απομόνωση από φίλους, φόβος να πεις «όχι», άγχος αντί για αίσθηση ασφάλειας. Δεν μιλάμε απαραίτητα για έντονες ή εμφανείς καταστάσεις αλλά για αρκετές δυσλειτουργικές δυναμικές που ξεκινούν σε ψυχολογικό επίπεδο και παγιώνονται όταν δεν αναγνωρίζονται έγκαιρα.
Η ψυχική υγεία στην εφηβεία δεν αφορά μόνο στην απουσία κρίσεων ή συμπτωμάτων. Αφορά στην ποιότητα των σχέσεων και στο αν ο έφηβος νιώθει ότι μπορεί να είναι ο εαυτός του χωρίς φόβο ή πίεση.
Ο ρόλος των γονέων και των σημαντικών ενηλίκων δεν είναι ο έλεγχος ή η απαγόρευση αλλά η συναισθηματική διαθεσιμότητα. Τα παιδιά μαθαίνουν τι σημαίνει σχέση όχι μόνο από όσα τους λέμε αλλά κυρίως από όσα βιώνουν δηλαδή, από το πώς επικοινωνούν, πώς διαφωνούν, πώς θέτουν όρια και από το αν μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο κριτικής ή απαξίωσης.
Οι πιο προστατευτικές ερωτήσεις δεν είναι οι ανακριτικές. Είναι απλές και ανθρώπινες όπως «πώς νιώθεις μέσα σε αυτή τη σχέση», «νιώθεις ότι σε σέβονται» ή «μπορείς να πεις όχι χωρίς να φοβάσαι» ;
Όταν ένας έφηβος νιώθει ότι έχει χώρο να μιλήσει, αποκτά και μεγαλύτερη δύναμη να προστατεύσει τον εαυτό του.
Οι σχέσεις στην εφηβεία δεν είναι δευτερεύον ζήτημα αλλά θεμέλιο της συναισθηματικής ανάπτυξης. Γιατί η αγάπη δεν πρέπει να συγχέεται με τον έλεγχο. Και ο έρωτας δεν πρέπει να φοβίζει.
Στο Κέντρο Ημέρας Παιδιών & Εφήβων Θάλπος, η θεραπευτική προσέγγιση εστιάζει στη δημιουργία ενός ασφαλούς πλαισίου, όπου παιδιά και έφηβοι μπορούν να μιλήσουν ανοιχτά για τις σχέσεις τους, να αναγνωρίσουν δυσλειτουργικές δυναμικές και να ενισχύσουν την ικανότητά τους να σχετίζονται με σεβασμό, όρια και συναισθηματική ασφάλεια.
Το άρθρο υπογράφει η κα Μαρίζα Παπαγαθαγγέλου
Κλινική Ψυχολόγος Υγείας, MSc
Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Ημέρας Παιδιών & Εφήβων Θάλπος (Thalpos Youth)
