Άρθρα και Έρευνες
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, αξίζει να αναφερθούμε στην έννοια του «ψυχικού φορτίου», ως το αόρατο βάρος που κουβαλούν πολλές γυναίκες στην καθημερινότητα τους και που συχνά δυσκολεύονται να κατανοήσουν. Πρόκειται για μια συνεχή εσωτερική εγρήγορση του να «σκέφτεσαι για όλους»: να προβλέπεις ανάγκες, να οργανώνεις, να αποφασίζεις, να συντονίζεις και να ελέγχεις ότι όλα γύρω σου κυλούν όπως πρέπει. Η σύγχρονη βιβλιογραφία το περιγράφει ως ένα συνδυασμό διαρκούς γνωστικής και συναισθηματικής εργασίας που διεισδύει σε όλες τις πτυχές της ζωής: τη δουλειά, τον ελεύθερο χρόνο, τον ύπνο, τη συντροφικότητα, τη γονεϊκότητα κ.α (Dean, Churchill & Ruppanner, 2021). Πώς προκύπτει όμως αυτό και πώς μπορούν οι γυναίκες να συναντήσουν ξανά τις επιθυμίες τους χωρίς να χρειάζεται να το υπομένουν;
Το ψυχικό φορτίο δεν είναι ένα ατομικό χαρακτηριστικό αλλά ένα πολυπαραγοντικό μοτίβο που παρατηρείται στις δυναμικές σχέσεις με τους σημαντικούς άλλους .Υπακούει σε κοινωνικούς άγραφους κανόνες ρόλων και εσωτερικευμένες έμφυλες προσδοκίες που επιτάσσουν η γυναίκα να διατηρεί την «οικογενειακή ομοιόσταση». Όταν εκείνη λειτουργεί ως απρόσκοπτη διαχειρίστρια των πάντων που αναλαμβάνει τη μεγαλύτερη ευθύνη το σύστημα ρέει: δεν υπάρχουν συγκρούσεις, υπάρχει λιγότερη αβεβαιότητα και φυσικά λιγότερο άγχος. Το αποτέλεσμα βέβαια είναι το αντίθετο, με εκείνη να «σηκώνει» το άγχος όλων των υπολοίπων και να βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση στρες, το οποίο συνήθως βρίσκει διέξοδο στο σώμα. Ταυτόχρονα με την απαίτηση του να είναι καλή σε όλα μεγαλώνει κι ένας αυστηρός εσωτερικός κριτής που προκαλεί ενοχή και ντροπή, όταν το σύστημα υπερχειλίζει και «χτυπά» ο συναγερμός της εξουθένωσης.
Στο σημείο αυτό, η υπομονή είναι μια αρετή που διαγενεακά μαθαίνει στους ανθρώπους να αντεπεξέρχονται σε δύσκολες καταστάσεις προσφέροντας προσωρινή αλλά όχι ουσιαστική ανακούφιση. Ο φαύλος κύκλος της εξουθένωσης δε σταματά με αυτόν τον τρόπο και το σώμα πια αναλαμβάνει να χτυπήσει ακόμα πιο δυνατά το συναγερμό, συνήθως με κάποιο σύμπτωμα, αυτό που ονομάζουμε «ψυχοσωματικό». Μια ουσιαστική μετατόπιση ξεκινά από την ορατότητα του ψυχικού φορτίου: να αναγνωρίσουμε το φορτίο, να το επικοινωνήσουμε ανοιχτά σε ένα πλαίσιο ή σχέση που μας κάνει να νιώθουμε ασφάλεια και κατανόηση και στη συνέχεια να το μοιραστούμε ισότιμα ως συν-ευθύνη. Πιο πρακτικά, να ξεκινήσει η ανάληψη ευθύνης του κάθε μέλους και ρόλου όχι μόνο για την οργάνωση και τη σκέψη πίσω από τις καθημερινές εργασίες αλλά και την συνεργατική εκτέλεσή τους. Τότε θα μπορούμε να μιλάμε για μία γόνιμη αλληλεξάρτηση.
Τελικά, όταν το ψυχικό φορτίο μοιράζεται δίκαια, μειώνεται η πίεση και ανοίγει χώρος για σύνδεση, ξεκούραση και ψυχική ανθεκτικότητα.
Ηρώ Πετσανά, Ψυχολόγος- Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
Θάλπος Κέντρο Ημέρας για την Υποστήριξη της Οικογένειας
