Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) και Αβεβαιότητα: Ο Φόβος Ανεργίας στην Εποχή της Αυτοματοποίησης

Κάθε χρόνο, στις 28 Απριλίου, τιμάται η Παγκόσμια Ημέρα για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, μια πρωτοβουλία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) με στόχο την ευαισθητοποίηση και την πρόληψη εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών παγκοσμίως . Η ημέρα αυτή υπενθυμίζει τη σημασία της πρόληψης και της προστασίας της υγείας των εργαζομένων, μέσα σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο εργασιακό περιβάλλον.

Η φετινή θεματική είναι ιδιαίτερα επίκαιρη, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) και η αυτοματοποίηση αλλάζουν ριζικά τον τρόπο που εργαζόμαστε. Αυτές οι τεχνολογίες δημιουργούν νέες ευκαιρίες αλλά και σημαντικές προκλήσεις για την ασφάλεια, την υγεία και την ψυχολογική ευημερία των εργαζομένων, καθώς αναδιαμορφώνουν ριζικά το εργασιακό τοπίο .

Η ΤΝ: Απειλή ή Ευκαιρία;

Η ΤΝ έχει τη δυνατότητα να υποκαταστήσει ανθρώπινες εργασίες, ειδικά σε τομείς με τυποποιημένες ή επαναλαμβανόμενες διαδικασίες όπως η μεταποίηση, η εστίαση και το λιανεμπόριο . Σύμφωνα με το World Economic Forum, μέχρι το τέλος του 2025 αναμένεται να χαθούν περίπου 75 εκατομμύρια θέσεις εργασίας (1), (2). Οι θέσεις αυτές αφορούν κυρίως εργασίες που βασίζονται σε διαδικαστικά, μη δημιουργικά καθήκοντα, όπου η αυτοματοποίηση και οι αλγόριθμοι μπορούν να υπερτερήσουν σε ταχύτητα, συνέπεια και κόστη .

Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μονοσήμαντη. Πολλές έρευνες αναδεικνύουν ότι η ΤΝ δεν είναι απλώς ένα υποκατάστατο του ανθρώπου, αλλά και ένα εργαλείο ενίσχυσης. Σε πολλές περιπτώσεις, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να απελευθερώσει τους εργαζομένους από επαναλαμβανόμενες εργασίες, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να εστιάσουν σε πιο δημιουργικές και πολύπλοκες δραστηριότητες . Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία 133 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας που θα αξιοποιούν τις δυνατότητες της ΤΝ ,οδηγώντας τελικά σε θετικό καθαρό ισοζύγιο (3), (4), (5).

Στην Ελλάδα, περίπου το 62% των θέσεων εργασίας αναμένεται να επηρεαστούν από την ΤΝ, με ένα 6% να βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο πλήρους αυτοματοποίησης, κυρίως σε θέσεις γραμματειακής υποστήριξης και μετάφρασης . Παράλληλα, εκτιμάται ότι η ενσωμάτωση της ΤΝ μπορεί να αυξήσει το ΑΕΠ της χώρας κατά 5,5% έως το 2030, υπό την προϋπόθεση της κατάλληλης επένδυσης σε εκπαίδευση και υποδομές (6), (7).

Η προσαρμογή αυτή δεν αφορά μόνο την τεχνική γνώση αλλά και δεξιότητες όπως η δημιουργικότητα, η κριτική σκέψη και η συναισθηματική νοημοσύνη (3) .

Το βάρος της αβεβαιότητας στους ώμους των εργαζομένων

Η μετάβαση στην εποχή της αυτοματοποίησης δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα αλλά και ψυχολογικό. Μελέτες δείχνουν ότι το άγχος της αντικατάστασης από την ΤΝ («job replacement anxiety») είναι σημαντική πηγή ψυχικής πίεσης για τους εργαζόμενους . Έρευνες κατέγραψαν θετική συσχέτιση μεταξύ του φόβου για την ΤΝ και του άγχους για την ανεργία στους φοιτητές, προβάλλοντας μια γενικευμένη ανασφάλεια για το μέλλον της εργασίας (8),(9). Αντίστοιχα, σε δημιουργικά επαγγέλματα, ο φόβος αντικατάστασης από μηχανές ή αλγόριθμους αποτελεί σημαντική πηγή άγχους, μαζί με φόβους για παραβίαση της ιδιωτικότητας και διακρίσεις (9).

Αξίζει να σημειωθεί ότι εργαζόμενοι που βιώνουν υψηλή αβεβαιότητα για το εργασιακό τους μέλλον εξαιτίας της ΤΝ αναφέρουν σημαντικά μειωμένη εργασιακή ικανοποίηση . Το 66% των Ελλήνων εργαζομένων πιστεύει ότι θα χρειαστεί να αποκτήσει νέες δεξιότητες λόγω της ΤΝ, ενώ το 42% εκφράζει φόβους αντικατάστασης από την τεχνολογία .

Η αίσθηση του ελέγχου και της προβλεψιμότητας στον εργασιακό χώρο μειώνεται δραστικά όταν ο εργαζόμενος δεν γνωρίζει αν – και με ποιο τρόπο – η θέση του θα συνεχίσει να υπάρχει. Αυτό οδηγεί σε αυξημένο εργασιακό στρες, μειωμένη αυτοεκτίμηση και πιθανή εμφάνιση επαγγελματικής εξουθένωσης (10),(11),(12).

 

Το Κέντρο Ημέρας Υποστήριξης Εργαζομένων Αθηνών

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αβεβαιότητας, το Κέντρο Ημέρας Υποστήριξης Εργαζομένων Αθηνών της ΜΚΟ Θάλπος – Ψυχική Υγεία παίζει κρίσιμο ρόλο. Το Κέντρο λειτουργεί με βάση τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας .

Προσφέρει δωρεάν υπηρεσίες πρόληψης, προστασίας και προαγωγής της ψυχικής υγείας στους χώρους εργασίας, εστιάζοντας σε ζητήματα όπως:

• Το εργασιακό άγχος,
• Η επαγγελματική εξουθένωση (burnout),
• Η διαχείριση της αβεβαιότητας,
• Η υποστήριξη στη μετάβαση σε νέα επαγγελματικά περιβάλλοντα.

Μέσα από ομάδες υποστήριξης, ατομικές συνεδρίες και εκπαιδευτικά προγράμματα, συμβάλλει ουσιαστικά στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των εργαζομένων.

 

Προς μια Δίκαιη και Συμπεριληπτική Μετάβαση

Η τεχνολογική εξέλιξη είναι αναπόφευκτη, αλλά ο τρόπος που θα την ενσωματώσουμε στην κοινωνία είναι δική μας ευθύνη. Η προώθηση πολιτικών συνεχούς εκπαίδευσης, κοινωνικής προστασίας και συμμετοχής των εργαζομένων στη λήψη αποφάσεων αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για μια δίκαιη μετάβαση .

Όπως επισημαίνουν μελέτες σε επίπεδο δημόσιας πολιτικής, η παροχή δικτύων κοινωνικής ασφάλειας και η διαρκής αναβάθμιση των δεξιοτήτων είναι κρίσιμες για να αποφευχθεί η κοινωνική πόλωση και η μαζική ανεργία (9), (10).

Ο ανοιχτός διάλογος, η συστηματική ενημέρωση και η ενίσχυση της ψυχολογικής ασφάλειας μπορούν να μετατρέψουν την αβεβαιότητα σε ευκαιρία και να κάνουν την τεχνητή νοημοσύνη εργαλείο ανθρώπινης ανάπτυξης, και όχι απειλή.

Η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία μας υπενθυμίζει ότι σε κάθε τεχνολογική μετάβαση, ο άνθρωπος και η αξιοπρέπειά του πρέπει να παραμένουν στο επίκεντρο.

 

Συγγραφική Ομάδα

Βλαδένη Ζωή Ειδικός Ιατρός Εργασίας, Επιστημονικός

Συνεργάτης ΚΗ Υποστήριξης Εργαζομένων Αθηνών Θάλπος

Ψυχική Υγεία

Σαβούρδος Πέτρος Ειδικός Ιατρός Εργασίας, Επιστημονικός

Συνεργάτης ΚΗ Υποστήριξης Εργαζομένων Αθηνών Θάλπος

Ψυχική Υγεία

 

Χρήσιμοι Σύνδεσμοι

1. Περισσότερα για την παγκόσμια ημέρα:

https://www.ilo.org/meetings-and-events/world-day-safety-and-health-work-2025

2. Αν αισθάνεστε ότι βιώνετε εργασιακό άγχος μη διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας:

https://thalpos.org.gr/kentro-imeras-ergazomenon-athinon/

Βιβλιογραφία

1. Deswal,, P., 2024. The Impact of Artificial Intelligence on Unemployment and Future Work. INTERANTIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH IN ENGINEERING AND MANAGEMENT. https://doi.org/10.55041/ijsrem30655.
2. Nnamdi, N., Ogunlade, B., & Abegunde, B., 2023. An Evaluation of the Impact of Artificial Intelligence on Socio-Economic Human Rights: A Discourse on Automation and Job Loss. Scholars International Journal of Law, Crime and Justice. https://doi.org/10.36348/sijlcj.2023.v06i10.001.
3. Frank, M., Autor, D., Bessen, J., Brynjolfsson, E., Cebrián, M., Deming, D., Feldman, M., Groh, M., Lobo, J., Moro, E., Wang, D., Youn, H., & Rahwan, I., 2019. Toward understanding the impact of artificial intelligence on labor. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 116, pp. 6531 – 6539. https://doi.org/10.1073/pnas.1900949116.
4. Tuffley, D., 2018. Human Potential in the Age of artificial Intelligence. , pp. 107-120.
5. Alharbi, W., 2024. Future Translators’ Linguistic and Non-linguistic Competencies and Skills in The Age of Neural Machine Translation and Artificial Intelligence: A Content Analysis. International Journal of Linguistics, Literature and Translation. https://doi.org/10.32996/ijllt.2024.7.4.16.
6. Implement Consulting Group (2024). The economic opportunity of AI in Greece. Implement Consulting Group. https://cms.implementconsultinggroup.com/media/uploads/articles/2024/The-economic-opportunity-of-generative-AI-in-Greece/Resume-The-economic-opportunity-of-AI-in-Greece.pdf?utm_source=chatgpt.com
7. Deloitte (2023). Gen AI – Opportunities and prospects for the Greek economy. Study conducted on behalf of SEPE and supported by the National Documentation Center (EKT). Deloitte Business Solutions S.A.  https://www.sepe.gr/files/pdf/sepe_deloitte_study_on_gen_ai_eng.pdf?utm_source=chatgpt.com
8. Uçar, M., Çapuk, H., & Yiğit, M., 2024. The relationship between artificial intelligence anxiety and unemployment anxiety among university students. WORK: A Journal of Prevention, Assessment & Rehabilitation. https://doi.org/10.1177/10519815241290648.
9. Rhee, T., & Jin, X., 2021. The Effect of Job Anxiety of Replacement by Artificial Intelligence on Organizational Members’ Job Satisfaction in the 4th Industrial Revolution Era: The Moderating Effect of Job Uncertainty. Journal of Digital Convergence, 19, pp. 1-9. https://doi.org/10.14400/JDC.2021.19.7.001.
10. Cheng, R., 2024. Research on public policy plan of unemployment risk caused by artificial intelligence. Highlights in Science, Engineering and Technology. https://doi.org/10.54097/8vm78002.
11. Virgilio, G., Hoyos, F., & Ratzemberg, C., 2024. The impact of artificial intelligence on unemployment: a review. International Journal of Social Economics. https://doi.org/10.1108/ijse-05-2023-0338.
12. Cedefop (2025). Skills empower workers in the AI revolution: First findings from Cedefop’s AI skills survey. Publications Office of the European Union https://www.cedefop.europa.eu/en/publications/9201?utm_source=chatgpt.com